I te marama o Tīhema 2019, i whakaputa ngātahi te Manatū Whare me te Whanaketanga Tāone-Taiwhenua me te Komihana Whanaketanga me te Whakahoutanga ā-Motu i ngā "Kaupapa Whakahaere mō te Whakaaetanga Whānui o te Hanganga Whare me ngā Kaupapa Hanganga ā-Taone", ka whakatinanahia mana i te 1 o Poutū-te-rangi, 2020.
1. Ngā mōrearea e pā ana ki te wāhanga hanga
Ki te whakatauritea ki te utu o te wā turanga i te wā o te tuku tono, ka rerekē ngā utu matua mō ngā rauemi hangarau, ngā taputapu, me ngā utu mahi ki tua atu i te awhe kirimana;
Ngā panonitanga o ngā utu kirimana i puta mai i ngā panonitanga o ngā ture, ngā whakaritenga me ngā kaupapa here ā-motu;
Ngā panonitanga o ngā utu hangarau me te wā hanga i puta mai i ngā āhuatanga whenua ohorere;
Ngā panonitanga o ngā utu kaupapa me te wā hanga nā te wāhanga hanga;
Ngā huringa o ngā utu o te kaupapa me te wā hanga i puta mai i ngā āhuatanga kāore i te tika.
Me whakaae ngā taha e rua ki ngā ihirangi motuhake o te tiritiri mōrearea i roto i te kirimana.
Kaua te wāhanga hanga e whakatakoto i tētahi wā hanga kāore e tika ana, ā, kaua hoki e whakapoto noa i te wā hanga e tika ana.
2. Ka taea te whakamana i ngā tohu mātauranga hanga me te hoahoa
Whakatenatenahia ngā wāhanga hanga ki te tono mō ngā tohu mātauranga hoahoa hangarau. Ka taea e ngā wāhanga whai tohu kirimana hanga whānui taumata tuatahi, me runga ake rānei, te tono tika mō ngā momo tohu mātauranga hoahoa hangarau e rite ana. Ka taea te whakamahi i te mahi kirimana whānui kua oti o te kaupapa tauine e rite ana hei whakapuakitanga mahi hoahoa me te hanga.
Whakatenatenahia ngā wae hoahoa ki te tono mō ngā tohu mātauranga hanga. Ko ngā wae kua whiwhi i ngā tohu mātauranga hoahoa hangarau whānui, ngā tohu mātauranga ahumahi Akomanga A, me ngā tohu mātauranga ngaio hangarau hanga Akomanga A, ka taea te tono tika mō ngā momo tohu mātauranga kirimana hanga whānui e rite ana.
3. Kaimahi matua o te kaupapa
I taua wā anō, kei a ia te tohu mātauranga hoahoa hangarau me te tohu mātauranga hanga e tika ana mō te tauine kaupapa. He huinga rānei o ngā waeine hoahoa me ngā waeine hanga me ngā tohu mātauranga e rite ana.
Mena ka noho hei rōpū te wāhanga hoahoa me te wāhanga hanga, me whakatau tika te wāhanga matua i runga i ngā āhuatanga me te uauatanga o te kaupapa.
Kaua te kaiwhakatūtū whānui o te kaupapa e noho hei wāhanga hanga kaihoko, hei wāhanga whakahaere kaupapa, hei wāhanga tirotiro, hei wāhanga tohutohu utu, hei tari tuku tono rānei mō te kaupapa whānui kua kirimanahia.
4. Te tuku tono
Whakamahia te tuku tono, te kirimana tika rānei hei whiriwhiri i te kaiwhakatū kirimana whānui mō te kaupapa.
Mena kei roto i te whānuitanga o tētahi kaupapa kirimana whānui tētahi tūemi hoahoa, hoko, hanganga rānei, me tuku tono kia rite ki te ture, ā, me tutuki hoki i ngā paerewa ā-motu, me whiriwhiri te kaiwhakatū kirimana whānui o te kaupapa mā te tuku tono.
Ka taea e te wāhanga hanga te whakatakoto i ngā whakaritenga mō ngā taurangi mahi ki roto i ngā tuhinga tono, me te tono kia tohua e ngā tuhinga tono ngā ihirangi o te kirimana iti e ai ki te ture; mō te herenga utu tono mōrahi, me tohua e ia te utu tono mōrahi, te tikanga tatau rānei o te utu tono mōrahi.
5. Te kirimana kaupapa me te tuku kirimana iti
Mō ngā kaupapa haumitanga hinonga, me tuku ngā kirimana whānui i muri i te whakaaetanga, i te tukunga rānei.
Mō ngā kaupapa kua haumihia e te kāwanatanga e whakamahi ana i te tikanga kirimana whānui, ko te tikanga matua, me tuku te kaupapa kirimana whānui i muri i te otinga o te whakaaetanga hoahoa tuatahi.
Mō ngā kaupapa kua haumihia e te kāwanatanga e whakangāwari ana i ngā tuhinga whakaae me ngā tikanga whakaae, me tuku te kaupapa kirimana whānui i muri i te otinga o te whakaae whakatau haumitanga e tika ana.
Ka taea e te kaiwhakatū matua o te kaupapa te tuku kirimana iti mā te tuku tika atu i te kirimana.
6. Mō te kirimana
Me whakamahi i tētahi kirimana utu katoa mō ngā kirimana whānui mō ngā kaupapa haumitanga hinonga.
Mā te kirimana whānui o ngā kaupapa e haumihia ana e te kāwanatanga e whakatau te āhua o te utu o te kirimana.
Mēnā he kirimana utu-pūmau, kāore te utu katoa o te kirimana e whakatikatikaina i te nuinga o te wā, engari mō ngā āhuatanga ka taea te whakatikatika i te kirimana.
Ka taea te whakatakoto i ngā ture ine me te tikanga utu mō te kirimana whānui o te kaupapa i roto i te kirimana.
7. Me tutuki i te kaiwhakahaere kaupapa ngā whakaritenga e whai ake nei
Whiwhi i ngā tohu mātauranga rehita mahi hanga miihini e rite ana, tae atu ki ngā kaihoahoa rehita, ngā miihini rehita ruri me te hoahoa, ngā miihini hanga rehita, ngā miihini tirotiro rehita rānei, me ētahi atu; ko te hunga kāore anō kia whakatinana i ngā tohu mātauranga rehita me whiwhi i ngā taitara hangarau ngaio matua;
I mahi hei kaiwhakahaere kaupapa kirimana whānui, hei kaiārahi kaupapa hoahoa, hei kaiārahi kaupapa hanga, hei miihini tirotiro kaupapa rānei e rite ana ki te kaupapa kua whakaarohia;
He mōhio ki te hangarau hangarau me te mōhiotanga whānui ki te whakahaere kaupapa kirimana me ngā ture, ngā whakaritenga, ngā paerewa me ngā whakaritenga e pā ana;
Kia kaha te whakarite me te mahi tahi, ā, kia pai hoki ngā tikanga matatika ngaio.
Kaua te kaiwhakahaere kaupapa kirimana whānui e noho hei kaiwhakahaere kaupapa kirimana whānui, hei kaiwhakahaere rānei mō te kaupapa hangahanga mō ngā kaupapa e rua, neke atu rānei i te wā kotahi.
Ko te kaiwhakahaere kaupapa kirimana whānui te kawenga mō te kounga mō tōna oranga katoa, e ai ki te ture.
Ka whai mana ēnei tikanga i te 1 o Poutū-te-rangi, 2020.
Wā tuku: Hurae-29-2020